De ambities van de Nederlandse gemeenten met betrekking tot digitalisering zijn niet gering. Er is massaal ingestemd met inmiddels vier collectiviseringsvoorstellen waar gemeenten samen aan gaan werken. Niet minder dan 80 procent van de ‘niet-onderscheidende digitalisering’ moet op basis van deze doelstelling onder eigen regie georganiseerd gaan worden. Er ligt een duidelijke behoefte onder om minder afhankelijk te worden van (grote) leveranciers die een te grote machtspositie hebben gekregen. Maar, hoe ga je dit als collectief van gemeenten dan organiseren?

De GEMMA architectuurprincipes geven richting

In de lijst van GEMMA-principes zijn er twee in het bijzonder die een raakvlak hebben met het (laten) ontwikkelen van software: ‘Hergebruik voor kopen, voor maken’ en ‘Standaardiseer waar mogelijk’.

Om als gemeenten collectief en onder eigen regie een nieuwe standaard te zetten op een specifiek onderdeel van de gemeentelijke informatievoorziening, zal er toch echt eerst een ontwikkeltraject moeten plaatsvinden (“maken”) om er in een later stadium de vruchten van te kunnen plukken (“hergebruik”). En ja, daarbij kan je natuurlijk dankbaar gebruik maken van bestaande open source componenten.

Maar hoe dan ook, het ontwikkelen van software is een vak, dat doe je er niet zomaar even bij.

Zint eer ge (zelf) begint

Als je als gemeente zelf aan het stuur wilt plaatsnemen bij de ontwikkeling en het beheer van software dan heb je iets te organiseren. Dat is een strategische keuze, en heeft impact op je organisatie. Ook als je het ontwikkelen en beheren van de software zelf uitbesteedt. Je zal de benodigde capabilities moeten organiseren op een manier die duurzaam is, en dus voor langere tijd gewaarborgd kan worden. Daarvan zien we in de praktijk al een aantal mooie voorbeelden.

De meest bekende is Dimpact, een onafhankelijke vereniging zonder winstoogmerk ‘van en voor gemeenten’ waar inmiddels al 44 gemeenten bij aangesloten zijn.

Een andere sprekend voorbeeld is de coöperatie Wigo4it die voor de vier grootste Nederlandse gemeenten software ontwikkelt voor de gemeentelijke inkomensdienstverlening binnen het Sociaal Domein.

Ook bestaat er een aantal actieve communities waar de focus ligt op het leveren van generieke ‘bouwblokken’. Zo voert de VNG actief regie op de realisatie van MijnServices en wordt binnen de Open Webconcept-community een platform op basis van WordPress en Nextcloud ontwikkeld voor gemeentelijke digitale dienstverlening.

Het begint met ambitie

De ambitie van de Nederlandse gemeenten om de digitalisering meer onder eigen regie te gaan organiseren is een duidelijke stip op de horizon. De vertaling naar gemeentelijk i-beleid om de daad bij het woord voegen zal bepalend zijn of deze ambitie ook werkelijkheid gaat worden. Iedere gemeente die heeft ingestemd met de VNG-resolutie zal voor zichzelf moeten bepalen welke bijdrage zij aan het collectief wil leveren en op welke manier.